دعایی کنار دیوار

شانزدهم آوریل ۲۰۲۳، هواپیمای او در فرودگاه بن‌گوریون بر زمین نشست؛ نخستین سفرِ وارثِ دودمان پهلوی به اسرائیل. اما پیش از آنکه سوار هواپیما شود، قابِ سفر را نوشته بود: پیوندِ مردم ایران و یهودیان کهن است و به کوروش بزرگ و استرِ ملکه بازمی‌گردد، و ایرانیان، همچون فرزندانِ کوروش، حکومتی می‌خواهند که آن میراث را گرامی بدارد.

و در همان بیانیه جمله‌ای گفت که سه سال پیش از رسیدنِ این نام به تیترِ خبرها، آینده را نامید: ایرانِ دموکراتیک در پیِ از سرگیریِ روابط با اسرائیل و همسایگانِ عرب خواهد بود. لحظه‌ی فرود نیز، دو جمله‌ی دیگر در پی داشت.

از باندِ فرودگاه یک‌راست به یادواشم رفت — در «یوم هَشوآ»، روزِ یادبودِ هولوکاست در اسرائیل. برای سرودِ ملی به احترام ایستاد و با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، و همسرش سارا دیدار کرد. معنای این هم‌زمانی از او پنهان نبود.

یک روز بعد، حکومتی را که بر کشورِ خودِ او فرمان می‌راند به نام خواند و محکوم کرد — نه به زبانِ دیپلماسی، که به زبانِ داوریِ اخلاقی. آن‌گاه که آژیرِ یادبود به صدا درآمد، دو دقیقه در سکوت، در میان غریبه‌ها، ایستاد.

سه‌شنبه به دیوار غربی آمد. ربّای دیوار غربی و اماکنِ مقدس، شموئل رابینوویتس، و مدیرِ بنیادِ میراثِ دیوار غربی، مردخای (سولی) الیاو، به پیشوازش رفتند؛ ربّای رابینوویتس با او مزامیر خواند و با هم برای صلح میان اسرائیل، ایران و ملت‌های عرب دعا کردند.

دست بر سنگ‌ها کشید. فرمانِ کوروش را بازخواند — همان واژه‌ها در عزرا ۱:۲، که به آن‌ها پادشاهی پارسی روزگاری یهودیان را برای بازسازی به خانه بازگردانده بود. آن‌گاه بلند دعا کرد و در دفترِ یادبود تنها یک جمله نوشت.

روزِ پایانی، در نشستی خبری در تل‌آویو، هم‌زمان با هر دو ملت سخن گفت. وقتی پرسیدند آیا ایرانیان به‌راستی برای رابطه با اسرائیل آماده‌اند، بی هیچ درنگی پاسخ داد و همان مرزی را کشید که حکومت می‌کوشد محوش کند — مرزِ میانِ یک ملت و دولتی که ادعا می‌کند به نامِ آن سخن می‌گوید.

و آنچه را در میان بود آشکارا نامید. نه نجات؛ مشارکت. نه دِینی که یک‌سویه ادا شود؛ آینده‌ای که با هم ساخته می‌شود.

سند را که بازخوانی کنی، یک چیز انکارناپذیر است: این دعا، دعای یک نیازمند نبود؛ دعای یک وارث بود. کوروش نخست یهودیان را آزاد کرد، در ۵۳۸ پیش از میلاد؛ و مردی که کنارِ دیوار ایستاده بود، دایره‌ای دو هزار و پانصد ساله را می‌بست — نه اینکه بخواهد نجاتش دهند، که پیشنهاد می‌داد دِینی را که دو‌سویه است به سرانجام برساند.

و همان لحن، زیرِ آتش نیز پابرجا ماند. سه سال بعد، در اوجِ جنگ، نخواست ایران را نجات دهند — خواست که ماشینِ سرکوب کوبیده شود اما استخوان‌بندیِ خودِ کشور بماند: جاده‌ها، آب، برقی که ایرانیان، و نه هیچ‌کسِ دیگر، برای بازسازی به کارش خواهند برد.