میراث فرهنگی ایرانی-یهودی
پاسداشتِ ۲۵۰۰ سال سنتِ مشترک
از رهاییِ یهودیان بهدستِ کوروشِ بزرگ تا جامعهٔ پرشورِ یهودیانِ ایرانیِ امروز؛ به گنجینهای فرهنگی سر بزنید که دو تمدنِ کهن را به هم پیوند میزند.
میراثِ ما را بشناسیداز فرمان کوروش تا سفرهٔ شبات
این پیوند با یک تصمیم آغاز شد: در سال ۵۳۸ پیش از میلاد، کوروش بزرگ فرمان داد یهودیان تبعیدی بابل آزاد شوند و به اورشلیم بازگردند تا معبدشان را بازبسازند. ایران نخستین رهاییبخش بود — و همین آغازِ بیش از دو هزار و پانصد سال همسایگی، داد و ستد و آفرینشِ مشترک شد.
میراث این پیوند در موزه نمانده است؛ در آرامگاه استر و مردخای در همدان زنده است، در شعر یهودی-فارسیِ مولانا شاهین شیرازی، در بوی هل و گلابِ نانِ شبات، و در دیگ گوندی که هر جمعهشب در خانههای یهودیان ایرانی میجوشد.
میراث مشترک
پیوند تاریخی دو تمدن، از آزادسازی یهودیان به دست کوروش تا امروز.
- فرمان کوروش بزرگ برای بازگشت و بازسازی معبد (۵۳۸ پ.م)
- آرامگاه استر و مردخای در همدان، زیارتگاه یهودیان ایران
- حضور پیوستهٔ یهودیان در ایران، از دورهٔ هخامنشی تا امروز
بندی که در روزگار باستان بسته شد و هرگز نگسست.
زبان و ادبیات
سنتهای ادبی که میان فارسی و عبری پل زدند.
- حماسههای کتاب مقدس به شعر فارسی، سرودهٔ شاهین شیرازی
- واژههای پارسی که در عبری خانه کردند: پردیس، دات، گنزبر
- داستان استر در دربار شوش
واژههایی که از مرزها گذشتند.
دو نشانهٔ زنده
میراث کوروش
چگونه آزادسازی قوم یهود به دست کوروش بزرگ، پیوندی دو هزار و پانصد ساله را بنیان نهاد.
چنین میگوید کوروش پادشاه ایران: خداوند، خدای آسمان، همهٔ پادشاهیهای زمین را به من داده و مرا مأمور ساختنِ خانهای برای او در اورشلیم کرده است.
— کتاب عزرا، باب ۱
شهرِ استر
در همدان، آرامگاه استر و مردخای قرنهاست زیارتگاه یهودیان ایران است؛ درگاهی چنان کوتاه که هر زائر باید برای ورود سر فرود آورد.
کاوش پیوندهای فرهنگی
عمیقتر در جنبههای خاصِ میراث ایرانی-یهودی غوطهور شوید
از پیمان ابراهیم تا پیمان کوروش
پیمانهای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ راه عادیسازی میان اسرائیل و همسایگانش را گشود. اما دوستی ایران و قوم یهود دو هزار و پانصد سال پیشتر آغاز شده بود — آنگاه که کوروش نخستین رهاییبخش شد. پیمان کوروش تکمیلِ همان دِینِ دوجانبهٔ کهن است: نه نجاتِ یکسویه، که بازگشت به همسایگیای که تاریخ آن را پیشتر نوشته است. این میراث فرهنگی تزئین نیست؛ استدلال است — دلیلِ اینکه چرا صلح میان ایرانِ آزاد و اسرائیل، گامِ طبیعیِ بعد از ابراهیم است.