پیمان کوروش: از یک ایده در ۲۰۲۳ تا چارچوبی آماده میان اسرائیل و ایران

نام «پیمان کوروش» نخستین بار در ژوئن ۲۰۲۳ وارد گفت‌وگو شد؛ آنگاه که شای خاتیری، تحلیل‌گر، پس از سفر آوریل ۲۰۲۳ شاهزاده رضا پهلوی به اسرائیل، نوشته‌ای با عنوان «پیمان کوروشِ در راه؟» منتشر کرد. تز او صریح بود: «یهودستیزیِ جمهوری اسلامی یک هنجار تاریخی نیست، بلکه گسستی رادیکال از تاریخ به دست رژیمی رادیکال است» — گسستی که می‌توان آن را جبران کرد. این یادداشت بعدها در JINSA و مؤسسه یورک‌تاون بازنشر شد. این ایده در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۵ از سطح تحلیل به سطح سیاست رسید؛ زمانی که گیلا گملیئل، وزیر نوآوری، علم و فناوری اسرائیل، در یادداشتی در جروزالم پست با عنوان «پیمان کوروش: آغاز فصلی نو در روابط اسرائیل و ایران» چارچوب آن را تشریح کرد. او پنج اصل را پیشنهاد داد — احترام متقابل، عمل‌گرایی، میراث مشترک، همگرایی منطقه‌ای و تمرکز بر امور غیرنظامی — با همکاری در حوزه‌های آب، انرژی، فناوری و فرهنگ، و از گسترش گروه I2U2 به «I4U2» با افزودن ایران و عراق سخن گفت. این چارچوب صراحتاً مشروط به سقوط جمهوری اسلامی است. شاهزاده رضا پهلوی از آن پس تعهد سمت ایران را از آنِ خود کرده است. در مصاحبه‌هایی که اسرائیل هیوم (۱۵ ژانویه ۲۰۲۶) و یدیعوت (Ynet) گزارش کردند، او گفت که ایرانِ آزاد اسرائیل را «فوراً» به رسمیت خواهد شناخت، به برنامه هسته‌ای نظامی رژیم پایان خواهد داد و پیمان کوروش را «بر پایه شناسایی متقابل، حاکمیت و منافع ملی» دنبال خواهد کرد؛ گسترش توافقات ابراهیم، نه جایگزینیِ آن. در ژوئیه ۲۰۲۶ گملیئل گفت که او و شاهزاده رضا پهلوی این پیمان را آماده کرده‌اند و آماده امضاست، به‌محض آنکه رژیم برود. پیمان کوروش نه «نجات» است بلکه «جبران متقابل»: در ۵۳۸ پیش از میلاد، کوروش بزرگ قوم یهود را از تبعید بابل آزاد کرد و به بازسازی معبد در اورشلیم یاری رساند. پیمان کوروش به ایرانِ آزاد و اسرائیل امکان می‌دهد دِینی دوسویه و ۲۵۰۰ ساله را کامل کنند — همچون برابرها و همچون همسایه.